Fabels

Discussies over overbevolking zijn niet altijd gemakkelijk. Gesprekspartners gebruiken soms uiteenlopende argumenten om het probleem te bagatelliseren, glashard te ontkennen, of baseren hun mening op aannames en onjuiste informatie. Bekijk hieronder een overzicht van de meest hardnekkige fabels en misverstanden die we rondom het thema overbevolking hebben verzameld. De lijst wordt regelmatig bijgewerkt. Mocht je een tip of aanvulling hebben, dan kun je dat laten weten door een mailtje te sturen.

Overbevolking is een mythe dat ontmaskerd moet worden. Het is een hoax en in feite bestaat dit probleem helemaal niet. Gewoon een beetje inschikken, het voedsel wat eerlijker verdelen, flink veel kinderen krijgen en dan komt het allemaal wel goed.’

Sinds halverwege de jaren ‘60 is de wereldbevolking verdubbeld, van 3,5 miljard tot 7,8 miljard in 2020. En dat aantal neemt de komende jaren nog flink toe. De toename van het aantal mensen bedraagt jaarlijks van 83 miljoen en elke dag komen er circa 227.000 mensen bij. In Nederland groeit het inwoneraantal jaarlijks met een stad ter grootte van Assen.

Maar ook als je om je heen kijkt, dan zie je dat de samenleving op verschillende leefgebieden vastloopt doordat aantal mensen toeneemt. Zo is er een nijpend woningtekort. Wil je in Amsterdam in aanmerking komen voor een sociale huurwoning, dan is de gemiddelde wachttijd rond de 9 jaar. Het wegennet is overbelast en ondanks dat de afgelopen jaren de infrastructuur sterk is uitgebreid, blijkt het nog steeds onvoldoende te zijn om het toenemende verkeersaanbod te kunnen verwerken. De filelengte bedraagt op het hoogtepunt van de avondspits gemiddeld 210 kilometer, in 2018 was dit nog 191 kilometer. Ook verdwijnen planten- en dierensoorten in een zeer snel tempo als gevolg van menselijke activiteiten. Al die mensen moeten gevoed worden en dat loopt behoorlijk spaak. In 2018 hadden meer dan 820 miljoen mensen op onze planeet niet genoeg te eten en door klimaatverandering komt die voedselvoorziening nog meer onder druk te staan.

Overbevolking een mythe? Eerder de olifant in de kamer!

Het klopt dat de politiek het zelden of nooit over overbevolking heeft. Met het thema overbevolking valt geen politieke winst te behalen. Christelijke partijen beschouwen het (grote) gezin als hoeksteen van de samenleving, linkse partijen vinden het krijgen van kinderen een fundamenteel mensenrecht en neoliberalen zien mensen vooral als consumenten en arbeidskrachten.

 

Volgens sommigen is bevolkingsgroei geen probleem, zolang het maar zorgvuldig wordt gepland en in goede banen wordt geleid. Er is nog plek zat om woningen te bouwen en promoot thuiswerken. Dat zorgt voor een kleinere belasting op ons wegennetwerk.

Het is een misvatting om te denken dat je de bevolkingsgroei kunt plannen. Het tempo waarmee de Nederlandse bevolking groeit, is eenvoudigweg niet bij te houden. Elk jaar komt er een stad aan Assen bij. Hoe geven we al die mensen zorg en waar gaan ze wonen. Daarnaast kunnen we de het gewoonweg niet betalen om al die mensen dezelfde levenstandaard te bieden die we nu hebben.

De aarde wordt niet alleen uitgeput door het aantal mensen dat er op deze planeet leeft, maar door overconsumptie van het rijke deel van de wereldbevolking. Die stelling is maar ten dele waar. Natuurlijk is het zo dat wanneer rijke landen minder zouden consumeren en vervuilen, dan zou een aantal problemen zijn opgelost. Toch kan terugdringing van consumptie en vervuiling het meest effectief worden bereikt door vermindering van het aantal consumenten, dus van het aantal mensen.

De landen waar de grootste bevolkingsgroei wordt verwacht, streven namelijk hetzelfde welvaartsniveau na als de rijke westerse landen. Ook overconsumptie in die landen is aanstaande en zijn er dus meer mensen en wordt de overconsumptie nog groter. Ook in deze opkomende landen is bevolkingsreductie het beste middel in de strijd tegen overuitputting en vervuiling.

Er is meer dan genoeg voedsel om de gehele wereldbevolking te voeden. Het is alleen niet goed verdeeld. In rijke landen is er overvloed, in arme landen is er een tekort. Het klopt dat er in principe voldoende voedsel wordt geproduceerd om de wereldbevolking te voeden. Ook klopt het dat er een ongelijke verdeling is. Die ongelijkheid is ontstaan omdat rijke landen voedsel en grondstoffen kunnen importeren. Ze teren daarbij op de hulpbronnen van andere landen. Bewoners van arme landen kunnen dat niet. Er zijn eenvoudig weg te weinig geld en middelen voorhanden om voedsel te importeren en ook is het distributiesysteem aldaar niet afdoende om het gelijk te verdelen.

Mocht in de toekomst toch gekozen worden voor een eerlijker verdeling van voedsel over de wereld, dan betekent dat dat er nog meer transport noodzakelijk is. Dit betekent meer energieverbruik voor de verwerking en conservering en het aanleggen van wegen. De CO2-uitstoot zou verder toenemen. Dit draagt daardoor bij aan de klimaatverandering, met nog meer voedselproblemen tot gevolg.

Het is dus een misvatting dat het mogelijk is om een steeds grotere wereldbevolking te voeden, door het voedsel eerlijker te verdelen.

De overheid moet zich niet bemoeien met de kinderwens van haar burgers. Het is het recht en vrijheid van iedere burger om daar zelf over te beslissen. En zoals in OneWorld stond te lezen:

Haal de overheid uit mijn onderbroek, want wij bepalen zelf wel wat we uitspoken in de slaapkamer.

Dat is een misvatting. De overheid bemoeit zich wel degelijk met het krijgen van kinderen. De kosten daarvan worden namelijk betaald door de Nederlandse belastingbetaler. Heb je kinderen, dan heb je daar financieel profijt van in de vorm van kinderbijslag, fiscaal voordeel of kinderopvangtoeslag. Overigens is dit onrechtvaardig tegenover mensen die geen kinderen nemen. Zij betalen mee aan de kinderwens van anderen.

Een veelgehoorde misvatting is dat bevolkingsgroei noodzakelijk is om de vergrijzing tegen te gaan. Deze misvatting komt voort uit de vrees dat er te weinig economisch actieven beschikbaar zullen zijn om voor de gehele bevolking inclusief het groeiend aantal senioren, een behoorlijk levenspeil te garanderen. Vergrijzing zou leiden tot een tekort aan arbeidskrachten en zou ervoor zorgen dat de pensioenen onbetaalbaar worden. Die angst is ongegrond.

Allereerst kan het aantal werkenden worden vergroot en kan de groep mensen die buiten het arbeidsproces staat, worden verkleind. Dat kan door bijvoorbeeld door meer te investeren in onderwijs, betere arbeidsperspectieven voor mensen met een migratie-achtergrond, een innovatieve aanpak om mensen uit de bijstand naar werk te begeleiden, mensen stimuleren om meer uren te gaan werken en de oudere werknemer aanmoedigen om zo lang mogelijk aan het arbeidsproces te blijven deelnemen.

Daarnaast zijn er als gevolg van automatisering en robotisering steeds minder arbeidskrachten nodig en zal  de productie per werknemer in de komende decennia verder toenemen.

In de discussie over de gevolgen van vergrijzing wordt vaak vergeten dat een grote groep senioren, niet alleen leidt tot een toename van de uitgaven van het Rijk (de AOW, zorg). Het zorgt ook tot een afname van de Rijksuitgaven op andere begrotingsonderdelen (kinderbijslag, onderwijs, woningbouw, infrastructuur).